Verslag oktober 2003


Begin oktober 2003 verscheen er op de zon een aantal zonnevlekken, die enorme uitbarstingen veroorzaakten en die me misschien een kans zouden geven om eindelijk het roemruchte poollicht te zien.

Dinsdag 14 oktober kwam er een eerste waarschuwingsmailtje van de internetgroep Noorderlicht-alert: er was noorderlicht gezien in Nederland. Donderdag de 23e volgde een tweede alarmmelding. De dag daarop besloot ik maar weer eens een kijkje te nemen in de poollicht-chatbox.

In de loop van het daarop volgende weekend raakte ik pas echt in de ban van Aurora Borealis, het noorderlicht.

Er verschenen meer grote zonnevlekken en in rap tempo volgde de ene grote uitbarsting na de andere. Het gevolg was dat ik in de laatste week van oktober 2003 langzaam maar zeker de dag en de nacht begon om te draaien ....

Ik moest en ik zou het poollicht zien! Heit heeft vroeger vaak verteld over de keer dat hij ergens in de 40-er jaren het poollicht heeft gezien. Hij kon altijd erg enthousiast verhalen over de kleurenpracht. Sindsdien had ik vaak de noordelijke hemel afgespeurd, echter steeds zonder succes. Zou het nu dan mijn beurt zijn ...?


29 oktober 2003 - de jacht wordt geopend

Dinsdag 28 oktober om 12:10 uur vond er opnieuw een krachtige uitbarsting plaats. Dit keer was het raak in de zogeheten zonnevlek 486. De uitbarsting mat X17.2 op de schaal van Richter voor de zogenaamde solar flares, uitbarstingen op de zon. Deze solar flares worden verdeeld in 5 categorieën: A, B, C, M en X, waarbij X de zwaarste klasse is.

Het schijnt recentelijk slechts twee keer eerder te zijn voorgekomen dat een zonnevlam deze sterkte bereikte. Op 2 april 2001 en 16 augustus 1989 vonden er uitbarstingen plaats, die werden geklassificeerd als X20. Op de chatbox en op diverse andere poollicht-sites werden de huidige uitbarstingen opvallend genoemd, omdat het zonnemaximum eigenlijk al een paar jaar achter ons lag. Het laatste hoogtepunt van de 11-jarige zonnecyclus was in 2000.

Na heel wat uurtjes chatten en internetten (met dank aan al diegenen, die nooit moe leken te worden om vragen te beantwoorden), leerde ik zo langzamerhand met de hulp van anderen de diverse grafieken en magnetometers al een beetje interpreteren. Tegen half vijf 's middags was het tijd om op pad te gaan, leek me.

2003 had tot op dat moment een recordaantal uren zon opgeleverd. Het was dan ook frustrerend om te zien dat een depressie uitgerekend deze week was gaan oprukken en ons land in zijn greep had gekregen. Na bestudering van verschillende weerkaarten en satellietbeelden had ik in de loop van de middag mijn locatie uitgezocht. Vanuit het zuidwesten naderde een opklaringsgebiedje, dat in de loop van de avond over noordoost Groningen leek te gaan trekken.

Na enig ronddolen over de Groningse klei, nauwlettend de lucht in de gaten houdend, vond ik uiteindelijk vlakbij Noordpolderzijl een mooi plekje met uitzicht op het noorden.

De idylle werd echter al snel verstoord, omdat men rond 19.00 uur precies op het veld tegenover mij aan de slag ging met een aardappelrooimachine met een enorme batterij licht. Ik besloot meteen te verkassen. Na enig rondrijden vond ik een aardige locatie even ten noorden van Uithuizen. Ook hier werd druk gewerkt aan de aardappeloogst. Een paar kilometer naar het noordoosten verscheen af en toe een scherp licht in beeld, echt storend was het echter niet.

 

         

 

Rond half acht zag ik voorzichtig de eerste sterren verschijnen. Om 19:45 uur had ik echt goed zicht op een groene gloed, die hier en daar nog duidelijk werd afgedekt door wolken. Na enige tijd zag ik de groene kleur lichter worden en al snel kreeg ik een zweem van rood te zien. Verschillende keren strekten lange stralen, de zogenaamde streamers, zich uit tot boven mijn hoofd. Ik wist af en toe nauwelijks waar ik moest kijken, en vergat een tijdlang zelfs te fotograferen ...

Het was werkelijk fascinerend!

 

Tegen 21:30 uur begon de lucht jammer genoeg dicht te trekken. Ik pakte m'n spullen bij elkaar en begaf me fluitend huiswaarts. Onderweg besloot ik bij het benzinestation aan de A-7 ter hoogte van Marum even te stoppen en nogmaals de noordelijke lucht te aanschouwen, omdat ik toch weer sterren meende te zien. Het bleek niet voor niets: opnieuw was er tussen de wolken door die vreemde groene gloed te zien.

 

Tegen half elf kwam ik dolenthousiast thuis. Nadat ik Aafje hierin had laten delen dook ik de chatbox weer in.

Met een welgemeend: "Tot u spreekt een gelukkig mens" kondigde ik mijn komst aan.

 

Ik bleek die avond één van de weinige gelukkigen te zijn geweest. Geheel volgens verwachting was het vrijwel in het hele land de hele avond bewolkt geweest. Ik vond het oprecht sneu en jammer voor de vele andere liefhebbers die niets hadden gezien, maar ik had het noorderlicht gezien!

Er kwam echter ook goed nieuws vanuit de chatbox: er had zich de afgelopen avond een nieuwe uitbarsting voorgedaan, een X10 die gericht was op de aarde. Verwachtte impact: rond 19:00 uur op donderdag 30 oktober.

 


30/31 oktober 2003 -  een rondje Fryslân

Dankzij een nieuwe uitbarsting op de zon, konden we donderdag 30 oktober voor de tweede opeenvolgende dag genieten van poollicht in Nederland. Het weer leek opnieuw de grote spelbreker te worden. Het was overal in het land de hele dag matig tot zwaar bewolkt, volgens de verwachtingen zouden er mogelijk later in de avond opklaringen vanuit het zuidwesten komen ... 

Omdat de magnetometers en de grafieken naar mijn idee voldoende aangaven dat er actie te verwachten viel, besloot ik tegen 19:30 om er toch maar op uit te trekken. Er zou toch wel ergens een opklaring te vinden zijn? Aafje, na een week blijkbaar aangestoken door het PLD-virus (het Polar Light Disease-virus), besloot maar eens mee te gaan. 

Al na een kwartiertje kwamen we tussen Drachten en Heerenveen terecht in een opklaringsgebied. Nog eens tien minuten later stonden we aan de rand van het natuurgebied de Deelen bij Gersloot, ongeveer 15 km. ten westen van Drachten. Voorzichtig begon zich aan de noordelijke hemel een zachtgroene gloed af te tekenen, een tijdje later gevolgd door enkele streamers en een vaag rood schijnsel. We waren allebei enthousiast, totdat het wolkendek zich onbarmhartig sloot ...

         

 

Rond 21.30 uur waren we weer thuis, opnieuw een mooie ervaring rijker. Hoewel ik natuurlijk al verwend was in vergelijking met vele anderen, had ik er nog lang geen genoeg van gekregen ...

De meters op de diverse internetsites lieten op dat moment grote activiteit zien. De stemming in de chatbox was uitermate opgewonden over de dingen die gaande waren en nog leken te komen. Overal in den lande was men op zoek naar gaten in de bewolking. Om de paar minuten stond ik in de tuin omhoog te turen, hopend op een flink gat in de bewolking.

 

Ik kon het al snel niet meer uithouden achter de p.c. "Ga maar gauw naar buiten, ik ga zo toch naar bed" zei Aafje, die mijn onrust bemerkte. Hier en daar was een flauwe ster zichtbaar. Ik besloot niet langer te wachten.

Tegen elven zat ik opnieuw in de auto. Tja ..., welke kant moest ik nu op?

Ik besloot mijn geluk eerst maar eens te beproeven aan de waterkant van De Leijen bij Rottevalle. Daar aangekomen bleek het enorm tegen te vallen, de lucht trok in snel tempo weer helemaal dicht. Maar weer in de auto dan, nu maar eens zuidwaarts. Waar zat Elgar ook al weer ... was het niet Oosterwolde of Noordwolde? Die kant maar eens op ...

 

Even na twaalven meende ik bij Oosterwolde opnieuw sterren te zien.

Korte tijd later kon ik in de omgeving van Jubbega een serie opnamen maken van een schitterend rode gloed, die aan de noordoostelijke hemel tussen de wolken door kwam. In het noordwesten overheersten groene kleuren.

Toen de activiteit tegen 0:30 uur begon af te nemen, besloot ik dat het tijd werd om huiswaarts te gaan. Nog niet rechtstreeks overigens ... Over landelijke weggetjes rijdend besloot ik om via Lippenhuizen te rijden. Wat zou het mooi zijn om die markante watertoren te fotograferen bij ècht poollicht, en niet zoals in de Leeuwarder Courant van zaterdag 25 oktober, daarop was slechts de gele gloed van Drachten te zien geweest ...

Meer dan een vage groene glans achter de watertoren kreeg ik echter niet te zien. Het was zeker niet spectaculair genoeg om één van de foto's naar de LC te mailen.

Ik dacht dat ik nu alles wel had gezien ... Niets bleek echter minder waar te zijn!

 

         

 

Terug in Drachten besloot ik nog niet meteen naar binnen te gaan, maar eerst nog een paar prentjes te schieten op het plantsoen circa 200 meter westelijk van ons huis. Zelfs hier, ondanks het omringende stadslicht, was er nog steeds flauw zichtbare actie aan de noordelijke hemel. Terwijl ik naar huis wandelde, maakte ik nog een paar foto's.

Even heb ik de buurman die schuin tegenover ons woont zachtjes vervloekt, met zijn twee felle lampen die recht naar de straat in schijnen. De lichtvervuiler ... Hier viel niets meer te fotograferen, eerst maar eens even kijken hoe de zaken er in de chatbox voor stonden.

 

Wat er vervolgens gebeurde, valt in feite met geen pen te beschrijven, toch zal ik een poging wagen ...

Terwijl ik even voor half twee de sleutel in het slot van de voordeur stak, zag ik vanuit mijn ooghoek (of zou ik het gevoeld hebben?), dat er iets gebeurde aan de westelijke hemel. Plotseling was daar een gigantisch grote felrode lichtvlek verschenen ... Ik kon mijn ogen niet geloven!

Snel de camera weer op het statief en daar stond ik midden in de nacht in de Drait het poollicht te fotograferen. De eerste opname was niet goed gericht, de volgende bleek teveel boom te bevatten ... Even het statief wat verplaatsen, nog maar eens een opname maken. Het werd al beter, maar toch ... Dan maar midden op straat, er was toch niemand in de verre omtrek! Dat was echter ook niks waard met die felle straatverlichting rondom ...

 

Snel even naar binnen en in een paar stappen naar boven, kijken of Aafje nog wakker was. Dit moest ze zien. Ze was in echter al in diepe rust. Omdat ik wist dat ze haar rust op dit moment goed kon gebruiken, besloot ik haar maar niet te wekken.

Snel weer naar buiten. Dit was te gek. Heel Drachten, wàt ... heel Fryslân en misschien wel heel Nederland bivakkeerde in dromenland. En ik stond hier midden in de bewoonde wereld plotseling midden in het poollicht ...

 

Wat een geluk dat we aan de rand van Drachten wonen!

Ik besloot met gepaste spoed westwaarts te rijden, om daar vijf minuten later in de duisternis volop te kunnen profiteren van een ongekend en uniek spektakel. 

 

Daar stond ik dan ... midden in het poollicht, het bevond zich aan alle kanten boven me, 360º om me heen!

 

Vanaf ongeveer 1:30 uur bleef de hemel ain het noordwesten zeker 20 minuten vuurrood gekleurd, daarna volgde tot ruim kwart over twee nog een prachtige 3D lichtshow. Af en toe schoot er een pilaar licht nog verder omhoog, het poollicht zat werkelijk aan alle kanten om me heen. Aan de noordoostelijke hemel was een wat wisselende roodgroene gloed zichtbaar, het ene moment hoog, en dan weer wat lager. Witte, groene en lichtblauwe slierten licht kronkelden een tijdlang langzaam aan alle kanten langs de hemel. Het poollicht reikte tot in Orion! 

Koude rillingen en kippenvel! 

 

         

 

Wat een spektakel, ongekend voor Nederland. Normaal gesproken komt dit alleen voor in landen als Finland en Alaska. 

Tegen half drie uur kwam er geleidelijk een eind aan het fenomeen.

Ik vond het jammer dat ik daar alleen in de weilanden stond ...

Dit soort momenten moet je met anderen kunnen delen, zoals dat ook het geval was met een extreme sterrenregen in 1993, de grote eclips van 11 augustus 1999 en de gedeeltelijke zonsverduistering op 31 mei 2003 ...

 

Thuis wachtten mijn vrienden van de Auroria-chatbox gelukkig! 

Het bleef nog lang gezellig, want niemand leek iets van de show te hebben gemist. Dat maakte de dag echt helemaal af.

 

Joly, RedVox, utHaagje, Severe, Borealis, Elgar en al die anderen ...

Bedankt voor jullie bijdrage een een week vol spanning, gezelligheid, meligheid en vooral voor alle uitleg gedurende de afgelopen dagen. Het was onvergetelijk!

 


 

Tot slot:

 

Dinsdag 4 november 2003 heeft zonnevlek 486 voorlopig voor het laatst van zich doen spreken met een gigantische uitbarsting. De GOES-sateliet, waarmee dit soort explosies wordt gemeten, lag 11 minuten lang plat door de heftige reactie. Als gevolg hiervan bleef de meting van de eruptie in eerste instantie hangen op 17.4. 

Donderdag 6 november kwamen wetenschappers tot de conclusies dat de uitbarsting een X28 was geweest, de grootste ooit gemeten. De uitbarsting van 4 november 2003 is daarmee nog aanzienlijk zwaarder geweest dan die van 2 april 2001, die als een X20 was geklassificeerd. Omdat de explosie niet op de aarde was gericht, bleef noorderlicht, en waarschijnlijk grote schade uit.

Een X10, een X17.3, een X8.3 en als uitsmijter een X28 in nauwelijks een week tijd ...

 

Vol verwachting bleef ik de poollicht-sites nog een tijdlang volgen. Zonnevlek 486 en zijn al niet minder indrukwekkende broers 486 en 488 zouden vanaf 14 november weer terug kunnen komen aan de kant van de aarde. Als ze de vertoonde activiteit nog een week of drie vier vast zouden kunnen houden, dan stond ons nog wat te wachten in de tweede helft van november ...

 

En ze kwamen terug! Hoewel hun formaat was geslonken, zagen ze er alle drie nog indrukwekkend en dreigend uit. Het bleef bijna twee weken lang spannend. Zonnevlek 488 zorgde op 18 november nog voor een mooie M-klasse flare. Voor ons zat er echter geen poollicht in, want we lagen weer onder een dik wolkendek. Wel waren er prachtige foto's te zien vanuit Griekenland en Spanje. Ook Amerika profiteerde - zoals meestal het geval is - weer volop mee, daar was het te zien tot in Texas, Florida, Alabama en New Mexico ...

 


 

Hoewel we intussen al een eind op weg zijn naar het zonneminimum, brengt de zon ons af en toe toch nog een aangename verrassing. In juli 2004 verschenen er vrijwel gelijktijdig weer twee enorme zonnevlekken die verschillende malen tot uitbarsting kwamen.  Het poollicht dat hierdoor werd veroorzaakt was niet voor Europa weggelegd. Zoals meestal het geval is, kregen Amerika en Canada ook nu weer de volle laag.

 

Dinsdag 9 november 2004 is er aan de Nederlandse opnieuw poollicht waargenomen. Ook op die dag was het weer de grote spelbreker, omdat er in de loop van de middag ditmaal vanuit het oosten een gesloten wolkendek kwam opzetten.

 

In de tweede helft van januari 2005 brak er opnieuw een spannende periode aan, nadat zonnevlek 720 een paar maal achtereen tot uitbarsting kwam. De kroon op het werk was een X7.9 op 20 januari, die een dag later op vele plaatsen in het land tot prachtig poollicht leidde.

Het zat mij die dag niet echt mee. Om te beginnen bleef het die dag zwaar bewolkt. Tot overmaat van ramp viel mijn internetverbinding aan het eind van de middag voor de zoveelste maal volledig weg. Ik was dus echt op mijn eigen waarneming aangewezen, en dat juist op een moment dat mijn mobiliteit behoorlijk te wensen overliet ...

 

Tot mijn grote vreugde is het gelukt om even te profiteren van een heel klein gaatje in de bewolking. Voordat het weer was opgegaan in de rest van het wolkendek, heb ik nog net een paar foto's kunnen maken. Later bleek dat er elders in het land uiterst kleurrijke en beweeglijk lichtshows te zien waren geweest.

 

Ach ..., je hoort mij niet mopperen ... een kinderhand is snel gevuld ...

En verder is het een kwestie van optimistisch blijven!

 


 

 - wordt vervolgd -